Soʼnggi yillarda Oʼzbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini modernizatsiya qilish davlat siyosatida ustuvor yoʼnalish sifatida shakllandi. Bu jarayon mamlakatning strategik maqsadlari – barqaror iqtisodiy oʼsish, aholi turmush darajasini oshirish va global raqobatbardoshlikka erishish bilan uzviy bogʼliqdir.
2019–2025 yillar davomida amalga oshirilgan islohotlar nafaqat telekommunikatsiya sohasini texnik jihatdan yangilash, balki uning huquqiy va iqtisodiy asoslarini mustahkamlashga ham qaratildi. Davlat tomonidan qabul qilingan qator qarorlar va dasturlar orqali aloqa operatorlari uchun qulay biznes muhiti yaratildi, internet infratuzilmasi kengaytirildi va raqamli xizmatlar sifatini oshirishga eʼtibor qaratildi. Bu jarayonning muhim jihati shundaki, raqamli islohotlar mahalliy aholi uchun kundalik hayotda qulayliklar yaratish bilan birga, mamlakatga tashrif buyuradigan sayyohlar uchun ham zamonaviy infratuzilmani taklif etmoqda. Turistik hududlarda Wi-Fi nuqtalari koʼpaytirilishi, mobil internet qamrovining kengayishi va SIM-kartalarni soddalashtirilgan tartibda sotib olish imkoniyati Oʼzbekistonning turistik jozibadorligini oshiradi.
Shu tariqa, 2019–2025 yillar davomida amalga oshirilgan islohotlar mamlakatning raqamli taraqqiyot dinamikasini yaqqol namoyon etmoqda. Internet tezligi va sifatining oshishi, yoʼldosh aloqa tizimlarining joriy etilishi, operatorlar uchun soliq imtiyozlari va raqamli xizmatlar turining koʼpayishi Oʼzbekistonni Markaziy Osiyoda raqamli transformatsiya jarayonida yetakchi davlatlardan biriga aylantirmoqda.
Аloqa operatorlari va infratuzilmadagi islohotlar
Oʼzbekistonda telekommunikatsiya sohasida qator islohotlar amalga oshirildi. Bu jarayon mamlakatning raqamli iqtisodiyotga oʼtishini tezlashtirish, aholi va biznes uchun teng imkoniyatlar yaratish hamda global raqobatbardoshlikni taʼminlashga qaratildi.
Yoʼldosh internet tizimlari. Olis va togʼli hududlarda internet qamrovini taʼminlash, raqamli tenglikka erishish va aholi uchun zamonaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini yaratishga xizmat qilishi maqsadida 2026 yilda Ilon Maskning SpaceX kompaniyasidan Starlink sunʼiy yoʼldosh tizimini ishga tushirish kutilmoqda. Undan tashqari shu yilning mart oyida Oʼzbekiston Raqamli texnologiyalar vazirligida Markaziy Osiyo uchun Yevropa sunʼiy yoʼldosh interneti dasturi (TEI Digital Connectivity) boʼyicha kelishuvlarni imzoladi.
Telekommunikatsiya xizmatlarini koʼrsatish qoidalari. 2020 yilda qabul qilingan yangilangan qoidalar mobil aloqa, internet va rouming xizmatlarini tartibga solishda huquqiy asoslarni mustahkamladi. Bu operatorlar faoliyatini shaffoflashtirish, isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish va xizmatlar sifatini oshirishga zamin yaratdi. Shu bilan birga, raqobat muhitini kuchaytirish orqali xizmatlar narxini pasaytirishga ham eʼtibor qaratildi.
Infratuzilma modernizatsiyasi. 2019–2025 yillar davomida optik tolali tarmoqlar kengaytirildi, shahar va tuman markazlarida zamonaviy data-markazlar qurildi. Shuningdek, superkompьyuter klasterlari yaratilishiga investitsiyalar jalb etildi. Bu infratuzilma nafaqat internet tezligi va sifatini oshirish, balki milliy raqamli xavfsizlikni taʼminlashda ham muhim ahamiyat kasb etdi. Zamonaviy data-markazlar elektron hukumat tizimlari, onlayn xizmatlar va biznes platformalarning barqaror ishlashi uchun asosiy texnologik bazaga aylandi.
Аholi uchun qulayliklar
2019–2025 yillar davomida amalga oshirilgan raqamli islohotlar aholi turmush tarziga toʼgʼridan-toʼgʼri va sezilarli taʼsir koʼrsatdi. Bu jarayon nafaqat internetdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirdi, balki kundalik hayotdagi koʼplab jarayonlarni soddalashtirdi va zamonaviylashtirdi.
Internetdan foydalanuvchi aholi ulushi. 2019 yilda internetdan foydalanuvchi aholi ulushi 76,6% atrofida boʼlgan boʼlsa, 2025 yilga kelib bu koʼrsatkich 94,2% ga yetdi. Bu oʼsish mamlakatda internet infratuzilmasining kengayishi, mobil aloqa operatorlari tomonidan LTE va 5G texnologiyalarining joriy etilishi hamda yoʼldosh internet xizmatlarining ishga tushirilishi bilan uzviy bogʼliqdir. Internetdan foydalanuvchilar sonining ortishi aholida raqamli savodxonlikni oshirishga va zamonaviy axborot texnologiyalaridan keng foydalanishga zamin yaratdi.
Elektron hukumat tizimi. Davlat xizmatlarini onlayn tarzda olish imkoniyati aholi uchun katta qulaylik yaratdi. Elektron hukumat tizimi orqali turli xizmatlar — soliq toʼlovlari, kommunal xizmatlar, litsenziya va ruxsatnomalarni olish jarayonlari soddalashtirildi. Bu aholi uchun vaqt tejamkorligi va byurokratik toʼsiqlarni kamaytirishda muhim omil boʼldi. Shu bilan birga, davlat organlari faoliyatida shaffoflik va hisobdorlik darajasi oshdi.
Raqamli toʼlovlar va mobil ilovalar. Bank xizmatlarining raqamli platformalarga koʼchishi aholi uchun moliyaviy operatsiyalarni ancha osonlashtirdi. Mobil ilovalar orqali toʼlovlar, pul oʼtkazmalari va onlayn xaridlar ommalashdi. Bu jarayon aholida raqamli moliya xizmatlaridan foydalanish madaniyatini shakllantirdi va iqtisodiyotda naqd pul aylanmasi ulushini kamaytirishga xizmat qildi. Shuningdek, mobil ilovalar orqali xizmat koʼrsatish turlari kengayib, aholi uchun bankka borish zarurati sezilarli darajada kamaydi.
Ijtimoiy hayotga taʼsiri. Internet va raqamli xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarining kengayishi aholi turmush tarzida yangi madaniy va ijtimoiy tendentsiyalarni shakllantirdi. Masalan, onlayn taʼlim platformalari orqali bilim olish imkoniyatlari kengaydi, telemeditsina xizmatlari orqali tibbiy maslahatlar olish soddalashdi, ijtimoiy tarmoqlar orqali axborot almashinuvi va jamoatchilik fikrini shakllantirish jarayonlari tezlashdi.
Sayyohlar uchun qulayliklar
Oʼzbekistonda turizm sohasini rivojlantirishda raqamli infratuzilmani kengaytirish alohida ahamiyat kasb etdi. 2019–2025 yillar davomida amalga oshirilgan islohotlar mamlakatga tashrif buyuradigan sayyohlar uchun zamonaviy va qulay raqamli xizmatlar yaratishga qaratildi. Bu jarayon nafaqat turistik jozibadorlikni oshirdi, balki mamlakatning raqamli iqtisodiyotida turizmning ulushini koʼpaytirishga ham xizmat qildi.
Wi-Fi tarmoqlari. Mehmonxonalar, aeroportlar va vokzallarda Wi-Fi tarmoqlari oʼrnatilishi majburiy qilib belgilandi. Bu sayyohlar uchun internetga tez va bepul ulanish imkoniyatini yaratdi. Xususan, transport va turizm infratuzilmasidagi bunday qulayliklar mamlakatning xalqaro imidjini yaxshilashda muhim omil boʼldi.
Maxsus SIM-kartalar. Milliy mobil operatorlar tomonidan sayyohlar uchun maxsus SIM-kartalar joriy etildi. Bu qimmat rouming xizmatlariga arzon va qulay muqobil sifatida taklif etildi. Sayyohlar mamlakatga kelgan zahoti mobil aloqa va internetdan foydalanish imkoniyatiga ega boʼldi, bu esa ularning kundalik harakatlarini ancha osonlashtirdi.
Turistik portallar va mobil dasturlar. Turistik portallar va mobil dasturlar orqali onlayn bron qilish, elektron xarita va mobil gid xizmatlari kengaytirildi. Bu sayyohlarga mehmonxona, transport va sayohat xizmatlarini oldindan bron qilish imkoniyatini berdi. Shu bilan birga, elektron xaritalar va mobil gid ilovalari orqali ular mamlakatdagi madaniy va tarixiy obʼektlar haqida tezkor maʼlumot olish imkoniyatiga ega boʼldi.
Iqtisodiy va ijtimoiy taʼsir. Turizm sohasida raqamli infratuzilmaning kengayishi mamlakat iqtisodiyotiga ijobiy taʼsir koʼrsatdi. Sayyohlar uchun qulayliklar yaratilishi ularning qoniqish darajasini oshirdi, bu esa turizm oqimini koʼpaytirishga xizmat qildi. Shu bilan birga, raqamli xizmatlar orqali turizm sohasida shaffoflik va samaradorlik taʼminlandi.
Xalqaro tajriba bilan uygʼunlik
Oʼzbekistonda amalga oshirilgan islohotlar global raqamli transformatsiya jarayonlari bilan uygʼun tarzda amalga oshirildi. Bu jarayonda Yevropa va Osiyo mamlakatlari tajribasi asosiy yoʼnalish sifatida qabul qilindi.
Yevropa modellari. Yoʼldosh internet tizimlarini joriy etishda Yevropa mamlakatlari tajribasi asos sifatida olindi. Xususan, Germaniya, Frantsiya va Skandinaviya davlatlarida yoʼldosh internet orqali olis hududlarda qamrovni taʼminlash amaliyoti Oʼzbekiston uchun namuna boʼldi. Bu modellar orqali mamlakatda raqamli tenglikka erishish va barcha hududlarda internet xizmatlarini taʼminlash maqsad qilindi.
Osiyo tajribasi. Janubiy Koreya va Singapur tajribasi raqamli infratuzilmani rivojlantirishda qoʼllanildi. Janubiy Koreyaning 5G tarmoqlarini tezkor joriy etish amaliyoti va Singapurning raqamli xizmatlar orqali davlat boshqaruvini samarali tashkil etish tajribasi Oʼzbekistondagi islohotlar uchun ilhom manbai boʼldi. Bu tajribalar mamlakatda internet tezligini oshirish, elektron hukumat tizimini rivojlantirish va aholi uchun raqamli xizmatlar turini koʼpaytirishda muhim ahamiyat kasb etdi.
Global tendentsiyalar bilan uygʼunlik. Oʼzbekistonda amalga oshirilgan islohotlar xalqaro raqamli iqtisodiyot tendentsiyalariga mos ravishda yoʼnaltirildi. Bu mamlakatning raqamli infratuzilmani rivojlantirishda global standartlarga yaqinlashishi va xalqaro reytinglardagi oʼrnini yaxshilashiga xizmat qildi.
Iqtisodiy va ijtimoiy taʼsir. Xalqaro tajribani uygʼunlashtirish orqali Oʼzbekistonda raqamli xizmatlar sifatini oshirish, investitsiyalarni jalb qilish va aholi turmush darajasini yaxshilash imkoniyati yaratildi. Shu bilan birga, turizm va biznes sohalarida raqamli xizmatlardan foydalanish imkoniyatlari kengaydi.
Oʼzbekistonda amalga oshirilgan telekommunikatsiya va internet infratuzilmasini rivojlantirishga oid islohotlar mamlakatning raqamli taraqqiyotini tezlashtirish bilan birga, Barqaror Rivojlanish Maqsadlari (BRM)ga ham toʼgʼridan-toʼgʼri xizmat qilmoqda.
BRM 9 – Sanoatlashtirish inovatsiya va innfrotuzilma. Optik tolali tarmoqlar, data-markazlar va yoʼldosh internet tizimlarining joriy etilishi mamlakatda zamonaviy infratuzilmani shakllantirdi. Bu innovatsiyalarni qoʼllab-quvvatlash va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishda muhim omil boʼldi.
BRM 10 – Tengsizlikni kamaytirish. Yoʼldosh internet orqali olis va togʼli hududlarda qamrovni taʼminlash raqamli tenglikka erishishga xizmat qildi. Bu shahar va qishloq aholisi oʼrtasidagi raqamli imkoniyatlar farqini kamaytirishda muhim qadamdir.
BRM 8 – Munosib ish oʼrinlari va iqtisodiy oʼsish. Raqamli xizmatlar va mobil ilovalarning ommalashishi yangi ish oʼrinlari yaratishga, IT sohasidagi tadbirkorlikni rivojlantirishga va iqtisodiy oʼsishni taʼminlashga xizmat qildi.
Oʼzbekistonda telekommunikatsiya va internet sohasida amalga oshirilgan islohotlar nafaqat milliy raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga, balki BRM maqsadlariga erishishga ham xizmat qilmoqda. Raqamli infratuzilmaning kengayishi, aholi va sayyohlar uchun qulayliklar yaratilishi, raqamli tenglikka erishish va innovatsiyalarni qoʼllab-quvvatlash mamlakatning barqaror rivojlanish yoʼlidagi muhim qadamlardan biri sifatida namoyon boʼlmoqda.
Barqaror rivojlanish markazi
bosh mutaxassisi
Shuxrat Xojimurodov